EYVAZ TAHA - ایواز طاها
RIZA HƏMRAZ رضا همراز
ƏLIMÜHƏMMƏD BƏYANI علی محمد بیانی
هادی قاراچای- HADI QARAÇAY
« لغو امتیاز هفتهنامه سینا | آنا یارپاق | ۸ مارت اوچون »
چیخدی بیر گون کی…؛ فضولینین شعرینده حضرت محمد (ص) / سید حیدر بیات
بوز آیي ۱۲, ۱۳۸۸
ملامحمد فضولی بیزیم شعریمیزده قاتیل دئییل مقتولدور. باشقا تعبیر ایله مئولانانی اؤلدورن «مفتعلن، مفتعلن، مفتعل کشت مرا» فارس شعرینده مئولانانی اؤلدورمهسه ده، تورک شعرینده فضولینی اؤلدوروبدور منجه.
فضولی ان زنگین بیر استعدادا مالیکدیر. بونو من دئییل چوخلو شرقشوناس(!)لار ائله عین-ي عبارت ایله یازیبلار. بو جومله بیزی ایرگندیریب، قوسدوروبدور دا. اما نسه بوندان بویون قاچیرماق اولماز، چون کی فضولی دوغرودوان دا « زنگین بیر استعدادا مالیکدیر».
فضولی فعولن فعولن-ه قوربان اولور. تورک شعرینده یارانمایان یازینسال اورتاملارا، و البته سییاسته، ایکی تورک امپراطورلوغو (عوثمانلی – صفوی) آراسیندا گئدن مذهب ساواشلارینا.
فضولی ایدئولوژیک باخیمدان صفویلری دستکلهییر. اما بو آرادا بلکه بیر اورتام یاراتماغا چالیشیر. شیعه ایله سنینین راضیلاشدیغی نؤقطه فضولینین زیروهسیدیر. حضرت محمدین کیشیلییی و شخصیتینی دئییرم.
ارزضروم دا قوجا اؤیرتمن فضولینین سو قصیدهسینی اوخویوندا، یالنیز اونا «سن فضولی تورکجهسینین سؤزجوکلرینی بو گونکو کیمی اوخویاندا شعرین اؤلچوسو تام پوزولور» دئدیم. یانی همیشه کی کیمی بؤیوک نسنهنی اونوتدوم: قوجا اؤیرتمنله منیم آرامدا فضولی نه گزیردی؟ سونونجو پیغمبرین آدینی اوزونه توتمامیشدی می؟
*
۴۰۰ ایل فضولیدان سونرا فضولينین دایاندیغی استراتژیک نؤقطه، هله ده اؤنمینی الدن وئرمهییبدیر. ایسلام دونیاسی و اونون ایچرییینده بولونان تورک دونیاسی بو نؤقطهنی غیب ائتمکله چوخلو شئیلری ایتیره بیلهجکدیر. بو، یئنی گلن آلتیرناتیولار او جوملهدن سکولاریسم، اینانج اؤزگورلویو کیمی مسئلهلری دانماق آنلامیندا دئییل. آنجاق بیزیم یاشادیغیمیز اینانجسال اؤلکهلرده فضولینین دایاندیغی نؤقطه هله ده اؤز اؤنمینی داشیماقدادیر. یسوی، نوایی، فضولی، مختومقولو فراغی، تیلیم خان، ماذون قشقایینی، عاکیف ارسوی، عیراق شاعیری هجری دده و قولونجو ددهکاتیبی بیرلشدیرن نؤقطه.
اولسون کی من کندی ایچیمده ایسلام پیغمبرینی یسوی کیمی سئومهیه چالیشیرام و دئدیییم مسئلهلر ایکینجی پیلاندا یئرلشیر.
*
تورک کیلاسیک شعرینده ایکی شاعیر پیغمبریمیزه داها آرتیق سایقی گؤستریبلر. خواجه احمد یسوی و موللا محمد فضولی.
خواجه یسوینین شعرلرینی اورژینال بیچیمده اوخومادیغیم اوچون فورم باخیمیندان دانیشا بیلمهیهجم. اما ایچریک (محتوا) باخیمدان پیغمبره اولان جیلخا سئوگی باشقا تعبیر ایله دوغرو – دورو سئوگی اونون شعرلرینده تایسیزدیر. یسوی ۶۳ یاشیندا پیغمبر مزارا گئدیب دئیه، گئدیر مزاردا یا یئرآلتیندا یاشاییر. عاشیغین معشوقا قووشماغی، معشوقدان باشقا هئچ نهیی دوشونمهمهیی اونون شعرلرینده کسین اولاراق سرگیلهنیر.
فضولیده ایسه، پیغمبره نیسبت بیر بؤیوک سایقی وار. فضولیده اهل بیته اولان وورغونلوقدا بیر جئشیت رومانتیسم گؤرونور. اما پیغمبره عایید شعرلرینده (سو شعرینی چیخساق) رومانتیکا دا اولسا آنجاق او پیغمبری عاغیلی و اوسو ایله سئومهیه چالیشیر. هگل فلسفهنی دیندن سونرا گؤرسه، فضولی دینی فلسفهدن اوستون توتور و فیلسوفلاری اشاغیلاییر و سئودییی سون یالاواج حاقدا بئله دوشونور:
پیغمبرین یالاواجلیغینی من دئییلم
«یاسین» و «طاها» اونا تانیق و اونو تانیتدیرلار.
حکیملر اونون کمالینین یانیندا آشاغیدا قالیرلار،
فیلوسوفلار دلیله اوخشاییرلار.
اونون گلمهیی گونشین دوغماغی کیمی ایدی، بوتون پیغمبرلر آز ایشیقلی اولدوزلار اولارکن او گونش دوغاندان سونرا داها گؤرونمهدیلر.
او ان زنگین دهیرلی بیر اینجیدیر
ایکی دونیانی ساتسان دا، اونون باهاسینی اؤدهمک اولماز.
سن ده فضولی! او پیغمبرین یولونو توت
بو یولو توتماقلا قارانلیقلاردان قورتار.
فضولینین پیغمبره یازدیغی سو قصیدهسی اونون ان پارلاق شعرلری آراسیندا یئر آلیر دئینلر چوخ اولسا دا من او شعر ی بو گونکو دیلیمیزه گتیردیییم شعر قدر سئوه بیلمهمیشم.
یوخاریدا گئدن شعرین اورژینالیندان نئچه بیت:
اشرقت من فلک البهجة شمس و لها
ملاء العالم نورا و سرورا و بها
چیخدی بیر گون کی ضیاسیندا تمامی رسل
اولدو محو اؤیله کی خورشید ضیاسینده سها
اولدو بازار جهان رونقی بیر درر یتیم
کی دئییل ایکی جهان حاصلی اول درره بها
رتبهی حکمت معراج کمالینه گؤره
حکما فرقهسی دون، فلسفه جمعی سفها
نئجه تقریر ائدهییم وصفینی بیر شاهین کیم
اونا وصاف اولا یاسین و مقرر طاها
ای فضولی ره شرعینی توت اول راهبرین
بو طریق ایله ضلالتدن اؤزون ایله رها
بؤلمه لر: ادبیات, دین و توپلوم, شعرلر |
بوز آیي ۱۳-ي, ۱۳۸۸ چاغ ۶:۰۳ گ.ؤ
تنقید ۲۸. “ائلجه بیلن” یوخسا “بیلگه”؟، قادر جعفری.
سایین رامین جبارینین “دانای کل” آنلامیندا ایشلهنیلن “ائلهجه بیلن”، “بیلگه” و “هر شئییی بیلن” سؤزجوکلرییله باغلی یازدیغی آچیقلامادان سونرا، باشقا بیر دَیرلی یازی دا قارشیمیزدادیر. سئوگیلی قادر جعفرییه اؤز دَرین سایغیلاریمی بیلیندیرهرک، “ائلجه بیلن یوخسا بیلگه؟” باشلیقلی یازیسینی بیرلیکده اوخویوریوق…
آردینی اوخوماق اوچون تیلکه ـیین لوطفن!
بوز آیي ۱۳-ي, ۱۳۸۸ چاغ ۶:۰۷ گ.ؤ
پئیغمبر حضرتلریمیزین (ص) “مؤولود بایرامی” سیزه و سایین اوخوجولارینیزا موبارک اولسون!
ججج
سلام سايين رضا بهي!
بو بايرام سيزه ده قوتلو اولسون. شيخ صفي بوقعهسينده قوتسال بير كيتابدان بير صحيفه اوخوماغا يامان داريخميشام.
بوز آیي ۱۳-ي, ۱۳۸۸ چاغ ۸:۱۸ گ.ؤ
آقای «بیا ت »ا سونولور / سایته نیزین بیر اوخوجوسو
پیغمبریمیز حاقیندا « یونس امره » دن بیر گؤزل شعر :
جانیم قوربان اولسون سنین یولونا
آدی گؤزل ، کندی گؤزل محمد
شفاعت ائیله بو کمتر قولونا
آدی گؤزل ، کندی گؤزل محمد
***
مؤمین اولانلارین چوقدور جفاسی
آخرتده اولور ذؤق و صفاسی
اون سکیز بین عالمین مصطفی سی
آدی گؤزل ، کندی گؤزل محمد
***
یئدی گؤک لری سئیران ائیله ین
کرسی نین اوستونده جولان ائیله ین
معراجدا امّتینی دیله ین
آدی گؤزل ، کندی گؤزل محمد
***
آشیق یونس ندر ( نه ائدر ) دونیایی سنسیز
سن حاق پیغمبری سین ، شک سیز ، شبهه سیز
سانا اویمایانلار گیدر ایمان سیز
آدی گؤزل کندی گؤزل محمد
—————————–
عبدالباقی گؤلپینارلی و مصطفی تاتجی حاضیرلایان دیوانلاردا بو شعری بولامادیم . بلکی یونسا مال ائدیلمیش بیر شعر اولسون .
—
سلاملار
بي پاييز چوخ اولسون پاييزي يونس ايميرهنين سئودييي پيغمبردن آلاسيز.
بوز آیي ۱۴-ي, ۱۳۸۸ چاغ ۱۰:۳۰ گ.ؤ
[…] چیخدی بیر گون کی…؛ فضولینین شعرینده حضرت محمد (ص) / سی… […]
بوز آیي ۱۵-ي, ۱۳۸۸ چاغ ۱۱:۱۷ گ.ؤ
عارفلر بیلر بو كلامی، بو دینی
اوخوسا حق كلامنیدا یاسینی
یا رب اولور باخسا قیامت گؤنو
ماذون كیمین بینوایا محمد
“ماذون قشقایی”
بوز آیي ۱۵-ي, ۱۳۸۸ چاغ ۹:۵۴ آ.خ
سلام . « یونس امره » دن یئنه بیر باشقا شعر :
چالاپ نوردان یاراتمیش جانینی محمدین
عالمه رحمت ساچمیش آدینی محمدین
دوستوم دئمیش یاراتمیش ،هم آنین قایدین یئمیش
امّت دن یانا قوموش ( قویموش ) یؤنونو محمدین
محمد بیر دنیزدیر ، عالمی توتوب دورور
یئتمیش بین پیغمبرلر گؤلونده محمدین
دونیا مالین دوتمامیش ، هیچ امانت آرتمامیش
درزی بیچیپ دیکممیش تونونو محمدین
تانری آرسلانی علی ساغیندا محمدین
حسن ایله حسیین سولوندا محمدین
ییلدا یئتمیش بین حاجی، هر بیری نیّت ایدر
وارار زیارت ایدر نورونو محمدین
یونس امره عشقلی دیر، اکسیکلی دیر، میسکین دیر
هر کیم یئمز محروم دور خونینی محمدین
—————–
سؤزلوک :
چالاپ : تانری
قاید : قید / قایدین یئمک : اوستونه دوشمک ،ایلگیلنمک ، مقیّد اولماق
درزی : ترزی ، خیاط
تون : دون ، البسه ، لباس
آرسلان : ارسلان ، اصلان ، شیر
خون : خان ، سفره ، یئمک / خونینی : غذاسینی ، یئمگینی