EYVAZ TAHA - ایواز طاها
RIZA HƏMRAZ رضا همراز
ƏLIMÜHƏMMƏD BƏYANI علی محمد بیانی
هادی قاراچای- HADI QARAÇAY
« معرفی کتاب « زنجان سرزمین اقوام افشار » اثر دکتر محمد خالقی مقدم | آنا یارپاق | لاچین درگیسینين بيرينجي سايي ياييملاندي. »
محمود كاشغري و روشنفكران عصر حاضر اويغور / دکتر عبدالرشيد قارليق
قیروو ۶, ۱۳۸۸
ترجمه و تلخيص: حميد بيات
تا قبل از سال ۱۹۸۰ ميلادي محمود كاشغري در بين اويغورها كمتر شناخته شده بود. مزار او با نام «حضرت مولام» مورد زيارت مردم قرار مي گرفت تا اينكه با چاپ ديوان اللغات ترك به زبان ترکی اويغوري، شخصيت و مقام اين انسان بزرگ در ميان آنها شناسانده شد.
بعد از اصلاحات سال ۱۹۸۰ در چين، اقليتها از لحاظ اجتماعي و فرهنگي رشد قابل ملاحظه اي به دست آوردند و در اين فضا دولت خودمختار اويغور به جمع آوري و حفظ ميراث فرهنگي خود مبادرت ورزيد. در اين ميان چاپ ديوان اللغات ترك در رشد و احياء شور و شعور ملي اويغورها نقش وافري داشته است.
حركت ملي اويغورها را بايد از نيمه دوم قرن ۱۹ ميلادي در زمان «يعقوب بيگ» مورد مطالعه قرار داد. بعد از آن، تحت تاثير حركت «جدّيت»، مفهوم ملت را مي توان در حركت اويغورها مشاهده كرد. روشنفكران حركت جدّيت براي قوي تر شدن شور ملي اويغورها با اصلاح آموزش و تدريس زبان مادري، تاريخ و جغرافيا به اين امر مبادرت ورزيدند. از روشنفكران اين حركت مي توان به «عبدو هالوك» (۱۹۳۳- ۱۹۰۱) اشاره نمود. همچنين «قوتلوق حاجي شوقي» (۱۹۳۷- ۱۸۷۶) نيز از اين افراد مي باشد. قوتلوق حاجي شوقي با آوردن ديوان اللغات ترك از تركيه، سعي در شناساندن محمود كاشغري به اويغورها داشت. در سال ۱۹۵۵ و در دوره والي گري «سيف الله يعقوب» در سين كيانگ جنوبي، «احمد ضيايي» همراه برادر بزرگتر خود «محمد پيزي»، ديوان اللغات ترك را به زبان تركي اويغوري ترجمه كردند. همچنين در بين سالهاي ۱۹۶۶- ۱۹۶۳ ديوان دوباره به زبان اويغوري ترجمه شد، اما به علت وجود انقلاب و حركت هاي چپ گرايانه افراطي، از نشر ديوان جلوگيري به عمل آمد. تنها بعد از سال ۱۹۸۰ بود كه با به وجود آمدن فضاي باز اجتماعي و سياسي، ديوان اجازه انتشار يافت. در بين سالهاي ۱۹۸۳- ۱۹۸۱ و بعد از چاپ متن اويغوري ديوان، روشنفكران اويغور مطالعات وسيعي در مورد محمود كاشغري، داستان زندگي، محل دفن و همچنين ميراث معنوي وي انجام دادند.
قبل از دوران فضاي باز، انديشمندان پيشرو حركت جدّيت مانند «عبدالقادر دامولا»، «قوتلوق حاجي شوقي» و «محمدعلي افندي» تحقيقاتي در مورد ديوان انجام دادند. به غير از اين افراد، اشخاصي مانند «امين تورسون»، «هدايت صابر»، «برهان شهيدي» و «آبلميت روزيلر» نيز فعاليت هايي در اين زمينه داشتند.
بعد از دوران فضاي باز سياسي، تحقيقات آكادميك در مورد محمود كاشغري سرعت بيشتري به خود گرفت كه شامل تمام شاخه هاي علوم اجتماعي مي گرديد و آثار فراواني در مورد اتو بيوگرافي محمود كاشغري منتشر شد. در ميان اين آثار، مهمترين آنها رمان زندگي محمود كاشغري است كه توسط «فرهاد جيلان» به رشته تحرير درآمد. در سال ۱۹۸۵ نيز مقالاتي در مورد محمود كاشغري توسط «محمد زونون» و «عبدالرسول عمر» نوشته شد و در سال ۲۰۰۳ نيز «محمد عثمان حاجيم» و «عبدالكريم احمدي» ۲۶ حكايت در مورد كاشغري به رشته تحرير درآوردند.
در كنگره «زبان تركي» كه در سال ۱۹۸۰، در منطقه اوزبك ها- اويغورها برگزار گرديد، از محمود كاشغري گردآورنده لغت نامه زبان تركي سخن به ميان آمد و در سال ۱۹۹۶ در گردهمايي توركولوژيست هاي چين در پكن، ۱۵۰ اثر در مورد ديوان اللغات ترك ارائه شد. در سمپوزيوم ديوان اللغات ترك در سال ۲۰۰۰ ميلادي كه به همت «جمعيت محققان تاريخي و فرهنگي اويغور چين» برگزار گشت، آثاري در مورد محمود كاشغري ارائه گرديد.
در سال ۲۰۰۵ ميلادي به خاطر هزارمين سالگرد تولد محمود كاشغري كنگره اي برپا شد كه در اين كنگره بيش از ۱۵۰ محقق و انديشمند از نقاط مختلف جهان در منطقه خودمختار سين كيانگ (تركستان شرقي) گرد آمده و آثار خود را ارائه دادند. اكنون در بعضي دانشگاه ها نيز به صورت اختياري درس ديوان شناسي تدريس مي شود و از سوي برخي از انديشمندان اويغوري تدريس درس «كاشغري شناسي» براي شناخت بهتر دوران محمود كاشغري، پيشنهاد شده است.
* از اساتید دانشگاه پکن چین
قایناق: بایرام درگی سی ۲۱ سایی ۱۶ یارپاق
—
بو يازي زنگين بلوقوندان گؤتورولوبدور.
بؤلمه لر: کاشغارلی محمود |
قیروو ۶-ي, ۱۳۸۸ چاغ ۸:۲۰ آ.خ
bu gözəl yazını çevirdiyiniz üçün sağ olun.sayqılarla