EYVAZ TAHA - ایواز طاها
RIZA HƏMRAZ رضا همراز
ƏLIMÜHƏMMƏD BƏYANI علی محمد بیانی
هادی قاراچای- HADI QARAÇAY
« Yarpağın yeni nömrəsində (۱۴-cü sayısında) gedən yazıların bəzisinin başlığı | آنا یارپاق | اوستاد مفتون اميني و پوئزياسي / رضا همراز »
اوزئییر حاجی بی اف” آذربایجان موسیقی سینین سونو دئییل ،مؤهتشم باشلانغیجیدیر/ رامین جباری
قوراپيشيرن ۱۸, ۱۳۸۷
E-MAIL:Raminmuganli@yahoo.com
حؤرمتلی حمید بی آصفی نین آذربایجان موسیقی سینه ایره لی سوردویو باخشیلاری نین رئال اولمادیغینی ساندیغیمدان ، سورغولارینی جاوابلاندیرماقلا یاناشی ،باخیشیمی داهادا اطرافلی بیلدیریرم . یازیلارین جواب اولاراق آردی اولارسا یالنیز مؤوضویا عاییدلییی اوخوجولار اوچون داها یارارلی اولا بیلر . جبهه لنمک و یا باشقا بوتیپ ایفاده لردن ایستیفاده ائتمکله اساس مؤوضوعو کؤلگه لمک دن چکینمک داها یاخشیدیر.
حؤرمتلی حمید بی آصفی یازینیزدا چاتیشمایان نوقطه لره ایشاره ائتمکله ، بیزی جبهه لنمه یه چکدییندن سؤز آچیرسینیز . عکسینه من داها درین و دقیق باخیشینیزی موسیقیمیزه ایستردیم . « آیریلیق » ماهنی سینین « دستگاه » اوستونده یوخ ، خالق ماهنی لاری اوستونده بسته لندیینی دوشوندویونوز حالدا ساده جه هانسی تنقیددن و چاتیشمایان نوقطه لردن دانیشاجاغینیز آیدین دئییل . بو موسیقمیز حاقدا ان ابتدایی بیلگی دیر.
اؤتن یازیمدا آد آپاردیغیم بسته کارلارین و اثرلرین تاریخ باخیمیندان آرتیق کلاسیک دؤوره عایید اولماسی فیکرینده اولدوغونوزو ، جوابینیزدا قئید ائدیرسیزسه ، بو اثرلر و بسته کارلار حاققیندا داها آرتیق معلومات وئرمه یی دوشونورم .
« واصیف آدی گؤزل اف » ون « شوشام لای – لای » ماهنی سی و « سه گاه » سیمفونیاسی۶ – ۲۰۰۵- جی ایللرین اثرلریدیر . « عارف ملیک اف » ایندی کی حالدا آذربایجان موسیقی آکادئمیاسیندا یئنی بسته کارلار یئتیرملکه بیرگه یارا دیجیلیغینی دا داوام ائتدیریر . سیزدن سورماق اولار « آی گون صمد زاده » نین قیرخ یاشی اولوبمو ؟
« رامیز میریشلی » نین یئنی ماهنی لارینی تاپیب دینله مک ائله چتین ایشدیرمی ؟
« فرنگیز علیزاده » حاقیندا ایسه داها اطرافی معلومات وئرمه لی یم ، باخمایاراق کی سیز موسیقی نین کلاسیک لیینی اوندا اولان اؤزللیکلرده یوخ بلکه تاریخی باخیمدان حساب ائدیرسینیز . « فرنگیز علیزاده » آذربایجان بسته کارلار بیرلیگی نین باشچی سی اولاراق چالیشماقدادیر . غرب دونیاسی « فرنگیز » خانیمی « هابیل سایاغی » و « چارپازلاشما » اثرلری ایله تانینمیشدیر . « فرنگیز علیزاده » سوئیس ده کئچیریلن « اولدوزلار » آدلی بؤیوک فیستوالدا دونیانین بیرینجی بسته کار قادینی اولاراق بو فیستوالین اؤدولونو قازانمیشدیر . حؤرمتلی حمید بی آصفی نین تاریخی باخمیندان کلاسیک ساندیغی بو بسته کارلارین یارادیجیغلاری حاقیندا « زمانه میزین موسیقی سی » آدلی موسیقی دایره العمارف ده ایکی صحیفه نی گؤرمک ده مومکوندور . « ناظیم حیکمت » شعرلرینه بسته لر و بیر چوخ ژانرلاردا اولان اثرلرین یاردیجی سی « فرنگیز علیزاده » همده « اولیویه مسیانا » ، « جان کیدج » ، « جروج کرامبا » و بیر سیرا باشقا دونیا شهرتلی بسته کارلارین چالیشمالاری آخینی ایله یئنی لیکلر ائتدیی اوچون ده تانینمیشدیر . « سان فرانسیسکو » دا آدلیم بیر موسیقی شرکتی سون زامانلار بو بسته کارین اثریندن عیبارت بیر آلبوم بوراخمیشدیر . « فرنگیز خانیم علیزاده » ۲۰۰۸ – جی ایلین یونسکو صنعتچی سی سئچیلمیشدیر .
حؤرمتلی یازیچی نین بیر سورغوسو بوندان عیبارتدیر : « سوروشماق اولارکی چاغداش دؤورده بیر گون ایچره بیزده نئچه شاه اثر یارانیر ؟
عزیز یازیچی هانسی اؤلکه ده و یا هانسی دؤورده بیرگون ایچره نئچه شاه اثر یارنیب دیر؟ گؤرن بیر گونده نئچه شاه اثر یارانارسا ایل بویو نئچه اثر اولار؟
یازیرسینیز« واختییلا اوزییر حاجی بی اف طرفیندن گونده بیر اثر یارانیردیسا ایندی نه اؤلوب کی بیزیم موسیقی تکجه باش … آچیق ایفاچیلارلا فخر ائلمه لیدیر »
حؤرمتلی یازچی آذربایجان پروفسسیونال بسته کارلیق مکتبی نین ۱۰۰ یاشی واردیر . بو یاخنین زاماندیر . « اوزئیر حاجی بی اف » ون شاه اثرلری نین یارانما تاریخی ده بللی دیر . بورادا ایسه هئچ اویدورماغین یئری یوخ . گونده بیر شاه اثر یانلیز خیاللاردا یارانا بیلر . قالدی آچیق – ساچیق ایفاچیلار فخر ائتمه یه اودا سیزین شخصی فیکرینیزدیر . «حاجی بی اف» ون شاه اثری«کور اوغلو»دورسا بیر گونه یوخ بلکه ۷ ایله یازیلمیشدیر.(۱۹۳۰ دان ۱۹۳۷ – جی ایله دک)
یازارین باشقا سورغوسو بودور : « سیزجه ایندی « امیر اف » ون ( شور ) اثری چوخ پاپولییاردی یوخسا فیلان ایفاچی نین سارسیدیجی سسی ایله بیرگه گوپ گوپ موسیقی سی؟»
سیمفونیک اثرلردن لذت آلماق یوکسک موسیقی دویومو طلب ائدیر. یوکسک موسیقی دویوملو شخصلر ایسه هر خالقدا آزلیقدا اولماقدادیر . یعنی موسیقی اثرینین مخاطبی نین گئنیشیلییی اونون موسیقی خصوصیت لریندن آسیلی دیر . « فیکرت امیر اف » دان سؤز گئدیرسه ، اونون « ریحان » ماهنی سی ایله « شور » سیمفونیانسینی مقایسه ائتسک « ریحان » ماهنی سینین داها چوخ پاپولییار اولدوغونو گؤروروک . بو مساله نی غرب اؤلکه لرینده بیلمک ایسته سک همن سورغونو بو شکیلده اؤزونوزدن سورون : گؤرن ایندی بتهوون ( باخ و یا هایدن ) اثری داها پاپولییاردی یا فیلان … ؟
عزیز یازیچی اؤتن یازینیزدا « عالیم قاسیم اف » و دونیا سویه سینده گؤرنده اوره یینیزین توختاماسیندان یازمیشدینیز یئنی یازینزدا ایسه « سعیده مصطفی زاده » آدلی بر داهی دن آد آپارسینیز . اومود ائدیریک سعیده آدلاندیردیغیمیز بو خانیم همن « عزیزه مصطفی زاده » دیر . آذربایجانین بو گونکو موسیقی چیلرینده باشقالاریندان دا آد چکمک اولار . واکال ژانرادا « سامیر جعفر اف » آذربایجان و غرب اوپرا صحنه لرینده آرتیق تانینمیش بیریسی دیر . « آذر زینال اف » ، « فیدان و خورامان قاسیم اووا » . اردبیللی واکالیست « حسن انعامی »، جاز موسیقی سینده « شاهین نورسلی » و باشقا موسیقی نؤوعلرینده ایسه ده چوخلارینین آدینی چکمک اولار .
یازارین باشقا بیر سورغوسو: « گؤرن بیزیم موسیقی نین چاتدیردیغی یوکسک لیک اوزئیر حاجی بی اف چاتدیردیغی اوجالیقدیر یوخسا اوندان باشقاسینا – اوجاسینا یئر وار ؟ بیلمیرم نیه بوقدر گئچمیشین دالداسیندا گیزله نیب اؤزوموزه گووه نیریک ، بو بیزده باتماق دئییل نه دیر ؟ »
اوزئییرین اوجالیغیندان سؤز گئد رکن ، هانسی یؤندن باخدیغیمیزی معین لشدیرمه لییک . حاجی بی اف ساده جه بیر بسته کار کیمی ؟ آذربایجان بسته کارلیق مکتبی نین قوروجوسو کیمی ؟ یا آذربایجان میللتلشمه سینده اساس رول اوینایان بیریسی تک ؟ بونلاری آیدینلاتماق اوچون آرتیق ایضاح ائتمه یی لازیم گؤرورم .
« اوزییر حاجی اف » دان اونجه آذربایجان موسیقی سی ابونصر فارابی ، ابن سینا ، شمس تبریزی ، صفی الدین اورموی ، عبدالقادر مراغه ای ، میر محسن نواب ، میزره فرج کیمی بؤیوک اینسانلار یئتیشدیرمیشیدی اما بو اینسانلار آذربایجان موسیقی سینه خصوصی اولاراق ائتکی قویمامیشلار بلکه شرق موسیقی اولاراق ائتگیله میشلر . کئچمشیده یاشانان آذربایجان خالقی نین طالئعی بو خالقین موسیقی سیندن ده یان کئچمه میشدیر . باشقا خالقلارین قوللوغوندا اولماق موسیقی میزده ده گورونمکده دیر . « اوزییر حاجی بی اف » لا باشلایان یئنی چاغ آذربایجان موسیقی سی اولاراق تانینماقدادیر . اوزون ایللر بویو شرق موسیقی سی ایچینده قاریشیق بیر حیات یاشایان آذربایجان موسیقی سی ، حاجی بی اف سایه سینده ، آذربایجان موسیقی سی اؤزللیکلرینه یئیه لنمیشیدر .
اوزئییر باخیمیندان بوتون تکامللار ، کئچمیشده آذربایجان تورکلویونون اوسطوره لریندن فایدا لانماقلا باش توتموشدور . باتی موسیقی سیندن یالنیز تقلید کیمی استفاده ائتمه ین « حاجی بی اف » غرب موسیقی تجروبه سینی منیمسه ییب ، موسیقی ده گوجلو اثرلرین یارانماسینا شراییط یارادارکن اؤزوده یارا دیجیلیغلا مشغول اولماغا باشلادی .
داها آذربایجان موسیقی سی، شرق موسیقی سی نین اویوشدورورجو و اینسانی اؤزونه قاپادان صیفتینی یاشاتماماقدادیر . بلکه بو دؤنم ده حاجی بی اف آذربایجان موسیقی سی نین ایچه دؤنوملویونو و نفس تمیزله مه یه اوغراشان یؤنونو محافیظه ائده رک اونلارین دیشا دؤنوملو و ایجتیماعی حیاتی ائتکیله مه یه چاغیرمیشدیر . بو دییشیمین آذربایجانین ، هر ایکی تاییندا ائتکیلری اولموشدور(بو مؤوضوعدا گئنیش بحثه لازیم اولدوغوندان بورا دا گئنیش آچیقلامیرام) . اثرلرده اولان خصوصیتلر آذربایجان اینسانینا دا کئچمیشیدر . افلاطونا گؤره « بیر میللتین موسیقی سی ، موزیکال دؤوق آنلاییشی دییشرسه ، او میللتین آنا یاساسی و گلنک لری ده ییشر » حاجی بی اف بو دییشیمی گئرچکلشدیرمیشدیر.
« اوزئییر حاجی بی اف » ون داهی لییی تکچه بسته له دییی اثرلرده دئییل بلکه اثرلرین یارانماسینا ، آذربایجان موسیقی اثری اولاراق شراییط یاراتمیشدیر . اوندان اؤنجه یاشایان باشقا تورک موسیقی چیلرله فرقلی اولاراق . « اوزئییر حاجی بی اف » ون آذربایجان موسیقی سینده ائتکی سیندن ، آذربایجان موسیقی سی دایما دییشیم ده اولان بیر کیملیک قازانمیشدیر . ائله بونا خاطیرده آذربایجان موسیقی سی زامانین موسیقی سی ایله آیاقلاشا بیلیر . بو گون « عزیزه مصطفی زاده » آذربایجان جاز موسیقی سی ایله دونیا سوّیه سینده دیرسه ، بونوندا اساسیندا حاجی بی اف ائتکی سینی گؤرمک اولار .
« اوزئییر حاجی بی اف » دان باشقادا آذربایجان موسیقی سینده بؤیوک موسیقی چیلری گؤرمک ساده جه بیر آز دیقتلی اولماغی طلب ائدیر . « نرگیز » ، « سئویل » ، « وطن » ، « آزاد » ، « واقیف » کیمی اثرلر اوزئییردن سونراکی بسته کارلارین اثرلری دیر . بورادا ایسه اوزئییرین آذربایجان موسیقی سی نین اوجالیغی اولماسی مدرن موسیقی دردی دئییل . اوزئییرین گؤردویو ایشلره اؤتری ایشاره ائتمکله ندن داهی سانیلدیغینی آنلاتماق ایسته دیم .
« اوزئییر حاجی بی اف » حاققیندا یازینیز دا وئردینیز سورغونو باشقا بیر ساحه ده سورسانیزدا جوابا گله بیلرسینیز . البته اوزئییره اوخشار شراییطده اولان شخصلری نظرده توتورام . مثل اوچون ندن ادیسون کیمی ایختیراعچیلار ایندیکی دؤنم ده اوزه چیخمیر لار ؟ بیر حالداکی ادیسون یاراتدیغی شراییطدن اوزه چیخمیش چوخلو ایختیراعچیلاردان آد چکمک اولار . بو آذربایجان موسیقی سینده ده اوزئییرین داهی سانیلماغینا اوخشاردیر . بوگون « فرانگیز علیزاده » نین « اولدوزلار » فستیوالیندا الده ائتدیی اوغورلار، اوزئییرین یاراتدیغی شراییطین نتیجه سیدیر .
آذربایجان اوشاق موسیقی سینی نظرده توتساق « اوزئییرحاجی بی اف » ون بیر اثرینی بئله گؤره بیلمه ریک امما« قنبر حسینلی » و « اوختای کاظیملی » کیمی بسته کالارین بو ساحه ده گئنیش یارا دیجیلیغی نی گؤروروک . جاز موسیقی سینده ده ائله جه . بو یارادیجیلیغلاریندا کؤکونده « اوزئییر جای بی اف » ون ائتدیی دییشیم لر و سونراکی دییشم لره حاضیر لادیغی شراییط دورمادادیر . بوتون بونلار « اوزئییر حاجی بی اف » ون فینالیست بیریسی اولماسیندان خیر وئریر . گئریچیلیه قارشی چیخان ، کئچمیشین لازیمی دیرلری ایله یوکلو اولان ، دؤورونده اؤزونه ائده رک ، گلجه یه یؤنلدیلمیش بیر شراییط یاراتمدشدیر .
« اوزئییر حاجی بی اف » و باشقا آچیدان آذربایجان خالقی نین میللت لشمه سینده ده تاثیرلری گؤروروک . تورک میتولوژیسینه دایاناراق یاراتدیغی اثرلر میللت لشمه ده درین ائتکی لر قویموشدور ، « واگنئر » ین آلمان میللت لشمه سینده ائتکی سی تک . بودا « حاجی بی اف » ون داهی سانیلماغی نین سبب لریندندیر .
یالنیز بسته کارلیق اینجه لی ییندن باخدیقدا ایسه « قارا قارایف » ینده اوستون جهت لرینی « اوئییز حاجی بی اف » لا مقایسه ده گؤرمک اولور . بئله لیکله « اوزئییر حاجی بی اف» آذربایجان موسیقی سی نین سونو دئییل ،مؤهتشم باشلانغیجیدیر.
عزیز حمدی بی آصفی، اؤتن یازیمدا « جهانگیر جهانگیر اف » ون اثرلریندن چکدیییم آدلار، معین سببلردن آذربایجان تله کاناللاریندا سسلنمیر . باخمایاراق واختی ایله « آرازین او تایندا » سیمفونیک پوئماسی سووئت دؤنیمنده اؤدول ده قازانمیشدیر . سیز ایسه « جهانگیر اف » ون سومویونون چورومه سیندن سؤز اچیرسینیز . دینله مه دییز موسیقی دنمی دویدونوز ؟ بیزیم اؤنجه کی بسته کارلارا شابلون مدرن سایاغ باخیش ، اصلینده ایسه مدرن موسیقی دن هئچ بیر آنلاییش اولمادان ساده جه بسته کارین دوغوم و اؤلوم ایلری ایله یارا دیجیلیغلارینین کلاسیک و یا مدرن اولماسینا حؤکم وئرمک دوزگون اولمازدی . کئچن یازیمدا ایسه آدلارینی چکدییم « فرنگیز علیزاده » و « آی گون صمد زاده » کیمی بسته کارلاری کلاسیک آدلاندیرماغینیزی هئچ بیر تاریخی اؤلچو و یا موسیقی اؤزلیگی ایله توجیه ائده بیلمزسینیز . دونیا موسیقی چیلری مدرن ساندیغی بسته کاری ندن سیز کلاسیک سانیرسینیز ؟ « محمد آراز » ین سؤزومو بو ادعالارینیزا یارادیم اولاجاق ؟
حمید بی آصفی موسیقی میزین فلاکتده اولماسیندان سؤز آچیبسیزسا ، بونو موسیقی ساحه سینده آراشدیرمانیز داها یاخشی اولار . اولو اؤندر ، آچیق – ساچیق خواننده کیمی مساله لره توخونماقلا اساس مساله دن اوزاقلاشیرسیز . گویا استالین دؤورونده آذربایجان سوسیال دورومونون یاخشیلیغیندن او دؤورون بسته کارلاری اوزه چیخدیلار . تله کاناللار و اولو اؤندر مساله سی باشقا سؤز قونوسودور . داغینیق یازماقدان چکینیب موسیقی حاققیندا سؤیله دیینیزی ایضاح ائتمه یه چالیشسانیز داها یاخشی اولار . یازینیزین ایسه بیر جومله سی ایله تام راضی یام، « یاددان چیخارمایاق بورادا باخیشلاریمیزین رئال اولماسی دا اؤنملی دیر » عزیز یازیچی رئال اولماسی اوچونده موسیقیمیزین دوروموندان اولدوغو کیمی خبرلی اولمامیز لازیم .
اؤنجه کی یازیمین باشدان آیاغا قورو تعصب اساسیندا یازیلدیغینی سؤیله میشدینیز،حؤرمتلی حمید بی آصفی سوندا ایسه سیزدن بیر سورغوم وار ؛ سیزجه منیم اؤتن یازیمین تعصبونون قورولوغو ، فرنگیز علیزاده نین کلاسیک لییی قدر دیرمی ؟
بو یازی یا ایلگی لی لینکلر:
هانسی موسیقیدن سوز آچیرسیز؟ / حمید آصفی
«ماهنیلاردا یاشامایان میللت» یازیسینا بیر باخیش / رامین جباری
بؤلمه لر: ادبیات, دوشونجه، فلسفه و تنقید |