EYVAZ TAHA - ایواز طاها
RIZA HƏMRAZ رضا همراز
ƏLIMÜHƏMMƏD BƏYANI علی محمد بیانی
هادی قاراچای- HADI QARAÇAY
« تبریک | آنا یارپاق | فراخوان دائره المعارف نویسندگان و محققان آذربایجان ۱و ۲ »
ترکان ایل قشقایی بهترین بافندگان گبه در ایران
چيلله ۱۹, ۱۳۸۶
استان فارس از گذشته بسیار دور یكی از مهم ترین و بزرگ ترین مراكز ایل نشینی به شمار میرفت. ایلات قشقایی، خمسه، ممسنی و بختیاری به بافت گبه اشتغال داشتند و بهترین گبهها كار تركان قشقایی فارس بوده كه در خارج از كشور از اعتبار خاصی برخوردار است.
به گزارش ميراثآريا(chtn) از جمله مراكز مهم بافت گبه می توان از دو گنبدان، باشت، آرو در شهرستان گچساران، تل گر، چشمه بلقیس، ده شیخ و چرام در شهرستان كهكیلویه از سراب تا ده علیا و ده سفلی و موردراز علیا و سفلی در شهرستان بویر احمد، برازجان و حوزه های روستایی شول و ده كهنه از استان بوشهر نام برد.
در خصوص كاربري عنوان گبه در كشور هاي ديگر در خارج از مرز هاي ايران و برخي از كشور هاي همجوار اين واژه يا مشابه آن شناخته شده است از جمله در عثماني(تركيه امروزي)نوعي زيرانداز وجود داشته كه به آن (كبه) گفته مي شود.
با اين وجود آنچه را كه عثمانيان گبه مي گفته اند با آنچه در ايران گبه شناخته مي شود، تفاوت بسياري دارد. به اين معنا كه نام كبه در عثماني به نوعي فرش هنري اطلاق مي شود كه پرز به آن وصل مي شود، اين واژه در زمان سلطان سليمان كاربرد داشت اما بعد ها به فراموشي سپرده شده است. علاوه بر عثماني، واژه گبه در كشمير هم كاربرد دارد منتها در اين ديار گبه به نوعي فرش كه هيچ ارتباطي با گبه ايران ندارد و نوعي تكه دوزي سوزن دوزي شده است، گفته مي شود.
گبه يا قاليچهخرسك گونهاي فرش از جنس قالي است كه معمولا در قطع قاليچه توسط عشاير و ايلات لر و قشقايي بافته ميشود و داراي پرزهاي بلند است.
در بافت گبه از تعداد پود بيشتري استفاده ميشود كه اين كار در نرمي گبه تاثير فراوان دارد. تعداد پود برخي از گبهها گاهي از سه تا هشت پود در هر رج و بلندي پرزها گاهي تا يك سانتي متر هم ميرسد.
گبه در اندازههاي مختلفي بافته ميشود كه عبارتند از: گبه در اندازه قاليچه، گبه در اندازه قالي، گبه پتويي و …
در بافت گبه كه به وسيله پشم خودرنگ مخلوط با موي بز انجام ميشود، تفكيك رنگ از اهميت فوقالعاده زيادي برخوردار است.
نخستين مرحله كار گبهبافي همين امر است كه طي آن، گبه بافان و دست اندر كاران ابتدا پشمي را كه از دامهاي خودشان تامين شده و يا( در صورتي كه خانواده فاقد دام باشد) از ساير دامداران، دامپروران و عشاير خريداري كرده، به نسبت نوع رنگي كه دارند آنها را كاملا تفكيك ميكنند.
اين پشمها پس از شستشو، توسط زنان و دختران و به وسيلهي دوكهاي كوچك و قابل حمل ريسيده و تابيده ميشود.
بنابراين گزارش؛ گاهي نيز موي بزهاي عدني و پاكستاني را كه از تنوع رنگ فوقالعاده زيادي برخوردار است با پشم گوسفند مخلوط كرده و به عنوان تار يا جهت دوخت سجافها مورد استفاده قرار ميدهند.
زمينه گبههاي توليدي مناطق مختلف ايران اكثرا داراي رنگهاي روشن نظير سفيد، كرم يا شيري است و نقوش به رنگهاي مشكي، قهوهايي، حنايي و… است.
گبه با كمك دارهاي قاليبافي افقي و به شيوه ي قالي بافته ميشود و بافندگان براي ايجاد نقوش بر روي فرآوردههاي خود در حين بافت از نقشه استفاده نميكنند و بيشتر به طور ذهني به اين كار ميپردازند.
بيشتر گبه بافان يك يا چند طرح خاص را در ذهن داشته و در بافت آن داراي مهارت هستند ولي به طور كلي نقش اصلي گبههاي ايراني را يك مربع مستطيل و يك رديف لوزي در وسط آن تشكيل ميدهد كه رئوس هر يك از لوزيها، به رئوس لوزيهاي ديگر متصل است و در اصطلاح محلي “كم” ناميده ميشود.
علاوه بر اين، استفاده از نقوش بوته جقه و گلهاي مختلف به طريقهي هندسي نيز جاي خاصي در گبههاي توليدي توسط عشاير،روستانشينان و بافندگان شهري مناطق پيش گفته دارد.
گبه در اندازههاي مختلف بافته ميشود و براي بافت هر تختهي ۱۰۰ - ۲۰۰ سانتي متري آن همكاري يك ماهه دو بافنده با روزي ۶ساعت كار الزامي است.
اين گزارش حاكيست؛ بافت گبه، همان گونهكه گفته شد با بهرهگيري از پشمهاي خود رنگ انجام مي شود ولي گاهي بافندگان براي شفافيت بخشيدن به مواد اوليه مصرفي شان بر روي پشمهاي سفيد، شكري و كرم عمليات سفيد گري و بر روي پشمهاي قهوهاي و مشكي نيز عمليات رنگرزي انجام ميدهند و به وسيلهي پوست ميوهي بلوط كه در اصطلاح محلي جفت ناميده ميشود، نوعي رنگ قهوهاييمتمايل به حنايي و با كمك پوست انار، زاج و رنگ آهن رنگ مشكي شفافي به وجود ميآورند.
بؤلمه لر: خبر و تحلیل, قشقایی کولتورو |
چيلله ۲۱-ي, ۱۳۸۶ چاغ ۱:۲۴ آ.خ
[…] ترکان ایل قشقایی بهترین بافندگان گبه در ایران گبه گونهاي فرش از جنس قالي است كه معمولا در قطع قاليچه توسط عشاير و ايلات قشقايي بافته ميشود […]
چيلله ۲۱-ي, ۱۳۸۶ چاغ ۲:۴۲ آ.خ
بو شعر یادوما دوشدی
بو بیر قشقایی شعر دیر:
قیزلر قیزلر قیز خانی
گونده توخیر یوز قالی
قالیسینین قیراقی
امام رضا چیراغی
آذر ۳-ي, ۱۳۸۷ چاغ ۱۱:۵۷ گ.ؤ
سلام . بنده به نوبه خودم از شما به خاطر اقدامات مفيدتان در شناسايي ايل بزرگ قشقايي و فرهنگ ناب ان تشكر ميكنم
دوندوران ۱۰-ي, ۱۳۸۷ چاغ ۵:۴۰ آ.خ
age mishe az ashaieri ke az shiraz be ۴har mahal raftan matlab bebin mer۳۰
گولن آی ۱۰-ي, ۱۳۸۸ چاغ ۸:۱۵ آ.خ
من افتخار ادرم قشقايي ام بيزيم ديلمز بير آز فرق ادر من قشقايي علي آباد باغخوص كه ورامين د گلن بيزم ايل كوچيك قشقايي مز دن ديدن ادن
قويروق دوغان ۱۱-ي, ۱۳۸۸ چاغ ۱:۰۳ آ.خ
اتحادیه تركان جنوب ایرا ن قشقایی نامیده میشوند
تركان مهاجر به جنوب بامحوریت تركان ولایت قشقا
كه در زمان صفویه یكپارچه شده و به اسم ایلخان خود نامگذاری شده اند.اینكه قشقاییها از كجا آمده اند یا تركان از كجا آمده اند سوالی ابتدایی و نابخردانه است زیرا همگان میدانند كه آسیای میانه (تركستان)زادگاه ووطن تركان عالم است و دوم اینكه هر قوم طبق فرهنگ كتبی وشفاهی خود تاریخ خود را بهتر میداند تا افرادی مثل نویسنده فارسنامه وافرادی كه به ایشان اقتدا میكنند .میان تركان عالم از قدیم شناسایی به وسیله اول طائفه بوده است دوم مكان این قانون هم اینك نیز وجود دارد قشقایی بزرك از طایفه بزرگ قایی از طوایف ۲۴گانه ترك اشت كه در قدیم در شهر قش (كش)یا شهر سبز كنونی در استان قشقه دریا در كنار رود خانه بزرگ قشقه دریا اقامت داشته و بنام قشقایی مشهور بوده است جالب اینجاست وطن آنها نیز بنام قش یا قشقا دریا یا قشقا چای بوده است پس در اینكه قشقایی از سرزمین قشقا در تركستان آمده است شكی نیست اینان مانند همه تركان راه غرب وجنوب را در پیش گرفته ودر دشت قبچاق وقفقاز ساكن میشوند (مانند اكثریت تركان عالم ) و از زمان صفویه بنا به درخواست شاه صفوی
برای انتظام بخشیدن به سرزمین فارس به فارس مهاجرت میكنند پس مهاجرت آنها سیاسی است نه اجباری.تركان قشقا پس از متحد شدن با تركان بومی مثل فارسیمدانها وتركان قدیمی ایل قشقایی را بنیان میگذارند بر پایه نام ایلخان خود كه از نژاد ووطن او سرچشمه گرفته است(احمقانه است كه ایلخان یك قوم نام فراری را برای خود انتخاب كند آن هم در زمانیكه تركان بر ایران حاكم بوده اند). تركان قشقایی با صفویه خویشاوندی داشته اند واجازه داشته اند كلاه ۱۲ترك یا كلاه قزلباشی برسر گذارند وشاه صفوی سرپرستان قشقایی را از خانزاده های آق قویونلو و كلانتران قشقا و سرداران قزلباش انتخاب میكند تا هم برجنوب كنترل داشته باشد و هم جلو طغیان خود آنها را بگیرد.پس سرزمین قشقا سرزمین ما ست ودرآن شكی نیست وسایر نظرات اساسی ندارند من خود به قفقازو قبچاق واستان قشقادریا وسرزمین قشقا سفر كرده واز نزدیك این اقوام را دیده ام وبا آنها گفتگو كرده ام بیگمان قشقاییها از شهر قش و سرزمین قشقا آمده ومدتها در قفقاز وقبچاق سكونت داشته و سرانجام راه فارس را در پیش گرفته اند. دكتر شیرین نامداری
—-
سلام جناب دكتر نامداري
با تشكر از نوشته هاي شما عرض ميشود كه بعضي از اساتيد قشقايي در مورد كلمه قشقايي نظرات ديگري نيز دارند از جمله اينكه اينها از قوم قايي كه كاشغري نيز از آن نام برده است است باشند.
به هرحال در مسائل علمي نميتوان يك نظريه را نظر نهايي دانيست.
ضمنا از شما خواهش مي كنيم كه مطالب مورد اشاره خود را به صورت كتاب يا مقاله به علاقمندان منتشر كنيد.
آذر ۲۹-ي, ۱۳۸۸ چاغ ۹:۰۰ آ.خ
سلام السون قشقايي ايلنه
دوندوران ۵-ي, ۱۳۸۸ چاغ ۷:۴۷ گ.ؤ
سلام اولسون شوکتییزه الییزه
سپاس جدیترن وناگفته ترین اطلاعات بود .
آغلارگولر ۲۵-ي, ۱۳۸۹ چاغ ۱۲:۳۲ آ.خ
elem ghashghayi!
chokh mamnon .