EYVAZ TAHA - ایواز طاها
RIZA HƏMRAZ رضا همراز
ƏLIMÜHƏMMƏD BƏYANI علی محمد بیانی
هادی قاراچای- HADI QARAÇAY
« سروده هاي علي اصغر جمراسي به زبان تركي خلجي | آنا یارپاق | توسعه و آسیمیله / سید حیدر بیات »
تورکمنلرله نئجه تانیش اولدوم؟ / سید حیدر بیات
گولن آی ۲۲, ۱۳۸۶
آلما یولو: بو یازی زنگاندا یاییملانان بایرام درگی سی نین بایراملیق ساییندا و ها بئله تورکمن چؤلونده یاییملانان یاپراق درگی سی نین ۳۷-۳۶ ساییندا یاییملانیب دیر.
تهراندا کیتاب سرگیسینده شهرستانلارین غرفهلرینی گزیردیک، شیراز غرفهسینده قشقائیلاردان بیرایز آختارساقدا تاپمادیق، ها بئله خراسان غرفهسینده ده اورانین تورکلریندن بیر شئی یوخایدی، گزیب گزیب و اینانمادیغیمیز یئرده گزمهدیگیمیزی تاپدیق. گلستان یا ساری غرفهسینده یارپاق درگیسینی.
یادیمدا یوخ او زامان گلستان اوستان اولموشدو یا یوخ.
***
دوکتور سونل بوسنالی ایله قومون خلجستانیندا خلج دیلی حاقدا تحقیق ائدیردیک. قوم شاهسونلریندن ایکیسی ده بیزیمله ایدیلر. بیریسی عاشیق گونش او بیریسی ایسه داوود تورکمن قومدا شاهسون موسیقی حاقدا چالیشان ائل سئون استریوسونونن مودورو. دوکتور بوسنالییا دئدیم: من تورکیهیه گلنده بئله دویدوم کی ایتمیش بؤلوملریمین نئچه تکیهسینی تاپمیشام. بوسنالی بیر آز تعجب ائلهدی، سونرا دئدی: عینا بو احساس منده ده واردیر. بیز گرک ایلگیلریمیزی بیربیریمیزی تانیماغا یوخ بلکه کندیمیزی تانیماغا چوخالداق.
***
یارپاغی سئوه سئوه اوخودوق، دئمه لی تورکمن لری یاپراق ایله تانیدیق،
دوستوم فتح الله ذوقی او زامانلار مختومقولو فراغینین شعرلرینه عاشیق اولموشدو، مختومقولون دیوانیندان ایکی نوسخه الده ائدیب و آخشاملار قومدا قوردوغوموز تورک ادبیات اوتاغیندا اوخویاردی و بیزیده اؤز دادلی دوزلو آنلارینا شریک ائلهردی.
بئلهلیکله گوندن گونه تورکمن ائلینی و ادبیاتینی تانیماغا ماراغیمیز آرتیردی. سونرالار نئچه باشقا درگی ایله ده تانیش اولدوق، او جملهدن فراغی درگیسی.
ایلک سفریم تورکمن چؤلونه ایکی ایل بوندان اؤنجه اولدو، حسن بهی هادی «آرین» سؤزلویونو یازماق اوچون تورکمن سؤزلوکلرینی الده ائتمک ایستهییردی. بونا گؤره ده ایستهییردی یاخیندان تورکمن صحرایا گئدیب و بو سؤزلوکلری اله کئچیرسین. منه ده اؤنری وئردی کی بو سفرده اونونلا یولداش اولوم، بو اؤنری دوغروسو بیر گؤیدن دوشن «مائده» کیمیایدی. بو سفرده من مشهد قلی قیزیل و محمود آتاگؤزلو ایله گؤروشه بیلدیم، و ایلک دؤنه اولاراق تورکمنلرین دانیشمالارینی یاخیندان ائشیتدیم، و ها بئله تورکمن لرین شعر و نثر کیتابلارینی الده ائده بیلدیم.
آمما بو بیر گونلوک سفرده یالنیز تورکمن دیلینین و کولتورونون دادی داماغیمدا قالدی و سوسوزلوغومو آرتیردی.
***
نه ایسه بو ایل باهار آرزیمیزا چاتدیق، و مختومقولونون بایرامیندا، آغ توغایا گلیب، او بؤیوک عاریفین مزارینی زیارت ائتدیک. بو سفرده ده ذوقی بهی ایله بیریدیک. آغ توغایدان قاییداندا تورکمن اوبالارینی گؤرنده بیر لحظه تاریخ ترسینه دولانیب و اوغوز اوبالاری و چادیرلاری گؤزومون اؤنونده جانلاندی. بو اوبالاردا حیَط و حیَط دوورای یوخدور، اوتاغین قاپیسینی آچسان قونشولاری گؤره بیلرسن، بورادا طبیعت ایله اینسانین آراسیندا یالنیز بیر آچیق قاپی فاصله واردیر. بو اوبالار منی کئچمیشیمه قایتاردی، گؤرهسن احمد شاملودا بیر اوغوز تورکو اولاراق بو اوبالاردا منیم کیمی کئچمیشینی تاپمیشایمیش؟
***
ایندی تورکمن دیلی منیم ایچین اؤزگه بیر دیل دئییل، او دیلده هم نثر و هم شعر اوخویارام، یاهو مسینجیرده من آذربایجان تورکجهسی یازارام، تورکمن یولداشلاریم تورکمن تورکجهسی. هم من دوشونورم هم اونلار. بیزیم آرامیزدا ائله بیر آرا یوخدور کی دولدورماق اولماسین.
نئچه ایل بوندان اؤنجه قوم حوزه سینده یاییملانان رسول درگی سی ایله موصاحیبه ائتدیکد ه دئدیم «ایران تورک آنتولوژیسی دیر، بو اؤلکهده نئچه چئشیدلی تورک آغیزلیغی او جملهدن خلج، قزاق، تورکمن، سونقور و آذربایجان و قاشقای تورکجهسی یاشاییرلار»، و نئچه آی بوندان اؤنجه ابن خلدونون تاریخینی اوخویاندا دوغروسو برکدن حیرت ائتدیم ابن خلدون یازمیشدی:
«و فی الکتب ان ارض ایران هی ارض الترک …فاما علماء الفرس و نسابتهم فیابون من هذا کله
ابن خلدون ق ۱ج ۲ص ۱۵۴ …… کیتابلار دئییرلر ایران تورکلر یوردودور، آمما فارس تاریخچیلری و نسابهلری بونو بوسبوتون دانیرلار.»
نه ایسه، بو ایللرده ایراندا یاشایان تورکلرین چوخو ایله ایلگی قورموشام، خوراسان، اصفهان، قاشقای، تورکمن، خلج، شاهسون و…
و بو ائللرین ایچینده چوخ دَیرلی دوستلار قازانمیشام، و هر یئنی بیر تورک اؤلکهسینه گئدَنده ائله بیل بیر ایتمیش بؤلومومو تاپمیشام، ایندی بیلیرم «فسیرو فی الآفاق و الانفس»ون آنلامی نهدیر؟ و نییه اسلام مسافرتی بیر بئله توصیه ائدیبدیر. انسان اؤزونو تانیمایینجا تانریسینی تانیماز، و تانرینین یولو خالق ایچیندهن سووشور، تورک خالقلاری بئله تانرینیدا تانیماق ایستهسهلر ایلکده اؤز کیملیکلرینی تانیمالیدیلار، و من عرف نفسه فقد عرف ربه: کیمسه اؤزونو تانیدی، تانریسینی تانیدی.
بیز بیربیریمیزی تانیمادان اؤز کئرچک کیملیییمیزی و هویتیمیزی تانییا بیلمهیهجهییک.
________
بو قونودا ذوقی بهیین سفرنامهسیده ماراقلیدیر، او سفرنامهنی بو وئبلاگدا اوخویا بیلرسیز: http://magtymguly.blogfa.com
بؤلمه لر: ادبیات, قشقایی کولتورو |
گولن آی ۲۳-ي, ۱۳۸۶ چاغ ۲:۰۴ گ.ؤ
سیناق اوچون یازیلیر