« منه اؤیرهدین / سید حیدر بیات | آنا یارپاق | ديل انسانا و تانريلارا آد باغيشلايير / دوکتور ايواز طاها »
“منه اؤیرهدین” یازیسی حاقدا مهران بهاری بهیین دوشونجهلری
بوز آیي ۱۲, ۱۳۸۵
سلام!
بيزيم اٶز ديليميزده اوخول و رادييو تئلئويزييون و.س. ميز اولماديغينا گٶره، اينديليك توركجه اٶيره نمه، داها دوغروسو اٶيره شمه ايشيني درگي، سايتلاردا قارشيلاشديغيميز دوزگون توركجهلي يازيلار و سئوي-تانيشلارين گٶستهريشي ايله ايداره ائتمهليييك.
اٶيرهشمه يوللاريندان بيري ده اينتئرنئت آراجيغي ايله، ائ مئيل قوروپلاري و بنزهرلري سانال اورتاملاردير. من اٶزوم بو يوللارين هاميسيني ايشلهتمهيه و اونلاردان يارارلانماغا چاليشيرام. بير طرفدن دوزگون توركجهلي يازيلاردان اٶيرهنهرهك، بير طرفدن ده اي مئيل قوروبلاريندا گٶزومه دهيهن بير سيرا ديل يانليشليقلاريني خاطيرلاتماغا، اونلاري دوزه لتمهيه جهد ائديرهم، گرچي بو يول هردن بير عيدده نين راحاتسيزليغينا ندن اولور …
منيم سيزين توخوندوغونوز سورونلا ايلگيلي قارشيلاشديغيم ايكي اٶنهملي قونو، بيرينجيسي بير سيرا دوستلارين آزربايجان جومهورييتينين ديليني- كي اونلار اٶزلري ده دوزگون توركجه آچيسيندان آسيميلاسييونا اوغراميش بير دورومداديرلار- مودئل و اولگو اولاراق آلمالاري و اونلارين ديلينده اولان يانليشليقلاري عئينن بيزيم ديله گتيرمهلريدير. مثلن "آكسييا" و "همراي ليك" كلمه لري گونئيليلرين بير بٶلومو طرفيندن قوزئي آزربايجاندان آلينميش و اويغون اولمايان كلمهلردير. بونلارين هر ايكيسينين ديليمزده قارشيليغي واردير. "آكسييا= "ائيلهم" (ائيلهمكدن) و "همراي ليك= دايانيشما"
ايكينجيسي سون اكلرين "اٶنهر" و "بيلديريش" كلمه لرينده اولدوغو كيمي يانليش قوللانيلماسيدير. بيليندييي كيمي "-ي" اكي ديليميزده مصدردن آد دوزه لدهن بير اكدير. "اٶل- اٶلو"ده اولدوغو كيمي. گونئيده بو اكين "-و" فورمو (اٶلو) يايقين اولدوغو حالدا "-ي" فورمو بير نئچه كلمه ديشيندا (چك-چكي) يايقين دئييلدير. اونا گٶره خالقيميز بو اكه آليشيق اولماديغي اوچون بورادا بعضن يانليشليقلار اوز وئرير، يعني يا بو اك آتيلير ("اٶنهري"ني " "اٶنه ر" يازاراق) و يا دا باشقا اكه چئوريلير ("بيلديري"ني "بيلديريش"، "بيلي"ني "بيليم يازاراق).
اٶنهري" كلمه سينه گلينجه، بو كلمه يا "اٶنهرمك" مصدريندن "-ي" اكي آرتيريلاراق ("ايچهرمك" دن "ايچه ري" دوزه لدييي كيمي) يا دا يٶن بيلديرهن "اٶن" كلمه سيندن -اري سون اكي آرتيريلاراق ياپيلميشدير. عئينن "اوزهري" (اوز+اري) و "يوخاري" (يوق+اري) و "ايچهري" (ايچ+ه ري)، و "ديشاري" (ديش+اري)…
"بيلديري" كلمه سي ايسه "بيلديرمك" مصدريندن "-ي" اكي آرتيريلاراق ياپيلميش و آنلامي ائعلامييه و بيانييه دير، دولاييسي ايله اونون يئرينه "بيلديريش" كلمه سيني - فارسجا اسم مصدردير- ايشله تمك بوتونويله يانليشدير كي تاسسوفله آزربايجان جومهورييتينده بو يانليش بيچيم ايشلهديلير و بو يانليشليق بير سيرا سيياسي آكتيويستلر طرفيندن، بيلمهدن گونئيه ايدخال ائديلير. بو اٶلو يئرينه اٶلوش كلمهسيني ايشلهتمك قدهر يانليشدير…
الببته سون ايللرده بو "-ي" اكيندن بير نئچه يئني كلمه دوزهلديليبدير. بونلاردان بيري "بيلي يوردو"دور. بوراداكي "بيلي"، "بيل+ي" دن تٶره ديليبدير و چوخ گٶزهل و اويغون بير كلمه دير. بو كلمه يعني "بيلي" اٶزبكلر آراسيندا دا ايشله كدير. "بيلي يوردو"نون يئرينه "بيليم يوردو"نو ايشله تمك دوغرو دئييلدير. اسكي توركجهده بو يوللا دوزهلديلهن كلمه لرين بيري "پيتي" كتاب آسماني آنلاميندادير….
گينه ده عئيني اكله دوزهلديله ن يئني كلمه لردن بيري "سئوي" (سئو+ي) يار آنلاميندادير.
بؤلمه لر: ادبیات |
هادی قاراچای- HADI QARAÇAY